Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, 'açık erişim'e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini anlattı.

ÜNİVERSİTE 01.04.2013, 15:16 01.04.2013, 17:23
Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Bağımsız araştırmacılar, gazeteciler, herhangi bir üniversitede bulunmayıp herhangi bir kaynağa erişmek isteyen kullanıcılar için üniversite kütüphaneleri bir maden oldukları kadar bir türlü çözülemeyen bulmaca gibiler. Kimi kütüphaneler sizi kolları açık karşılarken bazıları randevu almanızı, kimisi üye olmanızı istiyor kimisiyse sizi içeri dahi sokmayabiliyorlar. 

Tüm bunların yanındaysa bütün dünyada yayılan ve Türkiye’de de pek çok kütüphanenin desteklediği "açık erişim uygulaması" her türlü araştırmacıya çeşitli tez, rapor ve çalışmalara ücretsiz erişim imkanı sağlıyor. 

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları ile görüştük. Kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, "açık erişim"e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini konuştuk. 

Bilgi: Herkes bilgilensin



İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphanesi Müdürü Sami Çukadar ellerindeki tüm kaynakların erişime açık olduğunu ifade etti. 

“Üniversitemiz kurulduğu ilk günden bu yana kullandığımız slogan ‘herkes bilgilensin’. Bu yüzden üniversitemizde bulunan tüm kaynaklar dışarıdan gelen kullanıcılara açık. Bilgi herkes tarafından kullanılsın, çoğalsın ve bilimsel çalışmalar artsın istiyoruz. 

“Kütüphanemizde açık raf sistemini kullanıyoruz. Su kaçağ tespiti işlemleriniz için su kaçağı tespiti sitemize bekliyoruz. Kütüphanemize gelen kişiler sistem hakkında bilgilendirildikten sonra istedikleri kitapları raflardan kendileri alıyorlar, istedikleri takdirde akademik araştırma olduğu için fotokopi çektirebiliyorlar, film izleyebiliyor, müzik koleksiyonumuzdan faydalanabiliyorlar. 

“Bunun dışında kampus içinde erişim için de üniversitenin her yerindeki IP’ler (Internet Protocol) tanımlanmış durumda. Bu sayede herhangi bir şifreye gerek duyulmadan, ister kütüphaneden ister dışarıda çimenlerde otururken erişim sağlayabiliyorlar. Bu kapsamda üniversitenin her tarafı kütüphane gibi düşünebilirsiniz, dolayısıyla kampus içerisinde girdiğinizde elektronik kütüphaneye giriyorsunuz diyebiliriz. 

Çukadar, telif hakları sebebiyle üniversitelerinde öğrenci, akademisyen, çalışan ya da mezun olan kişilerin “yetkili kullanıcı” olmaları sebebiyle en fazla hakka sahip olduğunu söyledi. Bu kullanıcılar istedikleri takdirde diğer üniversite kütüphanelerinde bulunan kaynaklara da Kütüphaneler Arası Ödünç (ILL) sistemi sayesinde ulaşabiliyorlar. 

“Biz de güncel bir koleksiyona sahip olduğumuz için bizden talep oluyor. Örneğin 2012’de 107 üniversiteye kaynak gönderdik.” 

Telif hakları konusunda özellikle elektronik kaynakların paylaşımında kısıtlamalar yaşadıklarını belirten Çukadar, üniversite olarak açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 

“Üniversitemizde açık erişim sistemini üç yıl önce koyduk. 215 akademik yayın mevcut. İstatistikleri görünce çok şaşırdım. Ağırlıklı İngilizce yayınlara sahip olduğumuz için sistemimize Tayland’dan Angora’dan dahi erişim yapılmış.” 


Boğaziçi: Üniversiteli olmayan giremez


Boğaziçi Üniversitesi Kütüphanesi Otomasyon Yöneticisi İsmet Mazlumoğlu kütüphanelerinden Boğaziçi Üniversitesi mensupları haricinde sadece akademisyen ve üniversite mezunlarının yararlanabildiğini söylüyor. Mazlumoğlu bu konuda şikayet alsalar da asıl sorunun yeterli sayıda halk ve araştırma kütüphanesinin olmamasından kaynaklandığını ifade ediyor. 

“Kütüphanemizden diğer üniversitelerin mezunları ya da hocaları üyelik karşılığında yararlanabiliyor. Kütüphane içinde her türlü kaynağı kullanabiliyorsunuz. Üniversite hocaları ödünç kaynak da alabiliyor. 

“Elektronik kaynaklara kütüphane içinde ulaşabiliyorsunuz. Telif hakları sebebiyle doğrudan üniversite mensubu olmayanlara kütüphane dışından erişim izni verilmiyor. Ortak paylaşımda da elektronik kaynaklar kullanılamıyor. 

“Türkiye’de fazla kütüphane yok. Modern gelişmiş kütüphane eksiği olduğu için kaynak nerde varsa oraya yığılıyor. Bu yüzden düzgün işleyen bir kütüphane olarak Boğaziçi Üniversitesi’ne yükleniyorlar. Televizyonda ‘Araştırma yapacağım neden üniversite kütüphanesine giremiyorum’ diye soruyorlar. Asıl soru: Arştırma yapamacağım, neden araştırma kütüphaneleri yok?"

Boğaziçi üniversitesinde açık erişim uygulaması ise olgunlaşma aşamasında. Tezler internette herkese açık bir şekilde sunuluyor ancak üniversitedeki akademisyenlerinin çalışmalarını yayınlamak için çalışmalar sürüyor. 


Dicle: Tüm araştırmacılara açığız


Dicle Üniversitesi de açık erişime henüz geçmemiş ama yakından izleyen kütüphanelerden üniversite merkez kütüphanesinin şube müdürü Songül Atlı her araştırmacıya açık olduklarını, açık erişim çalışmalarını yakından takip ettiklerini söylüyor. 

“Kütüphanemize geldiğiniz takdirde telif hakları sebebiyle kısıtlamalı olan bir koleksiyonumuz ve elektronik kaynaklarımız dışında tüm kaynaklarımıza ulaşabilirsiniz.

"Ben araştırma amacıyla elde bulunan herhangi bir kaynağın paylaşılabilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu noktada titri ne olursa olsun tüm araştırmacılara açığız.” 


Kadir Has: Yıllardır suç işliyoruz

Kadir Has Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı Ertuğrul Çimen herhangi bir kullanıcının üniversite bilgi merkezine geldiği takdirde her türlü kaynağı kullanabileceğini ama ödünç alamayacağını söylüyor. 

“Kadir Has'ta yararlanmak için organik bağınız şart değil. Bilgi merkezinin hedefinde öğrencileri ve akademisyenleri var ama toplumun her kesimine hizmet vermeyi amaçlıyor. Dileyen herkes merkeze gelip kaynaklara erişebilir. 

“Ancak lisans anlaşmaları ve telif hakları kanunu sebebiyle üniversite mensupları ile diğer kullanıcılar arasında kullanım hakları arasında fark var. Dışarıdan gelen kullanıcılar kaynaklarımızı dışarı çıkaramazlar ancak burada istedikleri şekilde yararlanabilirler.” 

Çimen 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda kütüphaneler için bir tanımlama olmadığını ifade ediyor. 

“Mevcut telif hakları yasasına göre Türkiye’de kitapların kütüphanelerden ödünç verilmesi de yasal değil, bu da bir suç. Biz üniversite ve halk kütüphaneleri olarak aslında yıllardır suç işliyoruz. Çünkü Türkiye mevzuatı açısından kaynakların kopyalanması, çoğaltılması dağıtılması ya da paylaşılması yasak. Siz bunu bir kullanıcıya ya da birden fazla kullanıcıya verdiğiniz zaman Türkiye de yasaları ihlal etmiş oluyorsunuz.” 

Kadir Has Üniversitesi de Açık Erişim destekçilerinden. Çimen üniversitenin kaynakları kullanılarak yapılan tüm çalışmaların kamuoyuyla paylaşılması yönünde bir ilkeleri olduğunu söylüyor. Bu bağlamda üniversitede yapılan tezlere internet üzerinden erişmek mümkün.


ODTÜ: Kaynaklar herkesin erişimine açık olmalı



ODTÜ Açık Erişimi 2003’ten beri kullanan üniversitelerden sekiz bin tezini kullanıcılarla paylaşan kütüphanenin daire başkan yardımcısı Emre Hasan Akbayrak daha fazla kişinin daha fazla kaynağa erişebilmesi için bazı veri tabanlarının ülke genelinde herkesin kullanımına açık olması gerektiğini söylüyor. 

“Dışarıdan gelen kullanıcılar lisans anlaşmaları gereği kısıtlamaları olan kaynaklara erişemiyorlar ama onun dışındakilere erişebilirler. Lisans anlaşmaları gereği üniversitemizin mezunları dahi kaynaklarımızı kütüphane dışına çıkaramıyorlar. 
Kamu üniversiteleri mevzuat gereği üye kaydedemiyor, aidatla üye yapamıyor. Üniversitenin öğrenci sayısına göre telif hesaplaması yapıldığı için dışarıdan kullanıcılar da katıldığında telif ücretleri çok artıyor. 

“Biz tüm kaynakların herkesin erişimine açık olmasını istiyoruz ama telif haklarının da çok belli kuralları var. Oysa bazı kaynaklar tüm ülkeye açılabilir, bazı veritabanları tüm toplumun erişimine açılabilir.” 

Akbayrak bu bağlamda açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 2014 yılında akademisyenlerin çalışmalarını da yayınlamaya başlayacaklarını söyledi. (Bianet / Elif Akgül)
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
22°
açık
Namaz Vakti 01 Temmuz 2022
İmsak 03:29
Güneş 05:29
Öğle 13:13
İkindi 17:13
Akşam 20:47
Yatsı 22:38
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31