Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, 'açık erişim'e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini anlattı.

ÜNİVERSİTE 01.04.2013, 15:16 01.04.2013, 17:23
Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Bağımsız araştırmacılar, gazeteciler, herhangi bir üniversitede bulunmayıp herhangi bir kaynağa erişmek isteyen kullanıcılar için üniversite kütüphaneleri bir maden oldukları kadar bir türlü çözülemeyen bulmaca gibiler. Kimi kütüphaneler sizi kolları açık karşılarken bazıları randevu almanızı, kimisi üye olmanızı istiyor kimisiyse sizi içeri dahi sokmayabiliyorlar. 

Tüm bunların yanındaysa bütün dünyada yayılan ve Türkiye’de de pek çok kütüphanenin desteklediği "açık erişim uygulaması" her türlü araştırmacıya çeşitli tez, rapor ve çalışmalara ücretsiz erişim imkanı sağlıyor. 

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları ile görüştük. Kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, "açık erişim"e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini konuştuk. 

Bilgi: Herkes bilgilensin



İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphanesi Müdürü Sami Çukadar ellerindeki tüm kaynakların erişime açık olduğunu ifade etti. 

“Üniversitemiz kurulduğu ilk günden bu yana kullandığımız slogan ‘herkes bilgilensin’. Bu yüzden üniversitemizde bulunan tüm kaynaklar dışarıdan gelen kullanıcılara açık. Bilgi herkes tarafından kullanılsın, çoğalsın ve bilimsel çalışmalar artsın istiyoruz. 

“Kütüphanemizde açık raf sistemini kullanıyoruz. Kütüphanemize gelen kişiler sistem hakkında bilgilendirildikten sonra istedikleri kitapları raflardan kendileri alıyorlar, istedikleri takdirde akademik araştırma olduğu için fotokopi çektirebiliyorlar, film izleyebiliyor, müzik koleksiyonumuzdan faydalanabiliyorlar. 

“Bunun dışında kampus içinde erişim için de üniversitenin her yerindeki IP’ler (Internet Protocol) tanımlanmış durumda. Bu sayede herhangi bir şifreye gerek duyulmadan, ister kütüphaneden ister dışarıda çimenlerde otururken erişim sağlayabiliyorlar. Bu kapsamda üniversitenin her tarafı kütüphane gibi düşünebilirsiniz, dolayısıyla kampus içerisinde girdiğinizde elektronik kütüphaneye giriyorsunuz diyebiliriz. 

Çukadar, telif hakları sebebiyle üniversitelerinde öğrenci, akademisyen, çalışan ya da mezun olan kişilerin “yetkili kullanıcı” olmaları sebebiyle en fazla hakka sahip olduğunu söyledi. Bu kullanıcılar istedikleri takdirde diğer üniversite kütüphanelerinde bulunan kaynaklara da Kütüphaneler Arası Ödünç (ILL) sistemi sayesinde ulaşabiliyorlar. 

“Biz de güncel bir koleksiyona sahip olduğumuz için bizden talep oluyor. Örneğin 2012’de 107 üniversiteye kaynak gönderdik.” 

Telif hakları konusunda özellikle elektronik kaynakların paylaşımında kısıtlamalar yaşadıklarını belirten Çukadar, üniversite olarak açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 

“Üniversitemizde açık erişim sistemini üç yıl önce koyduk. 215 akademik yayın mevcut. İstatistikleri görünce çok şaşırdım. Ağırlıklı İngilizce yayınlara sahip olduğumuz için sistemimize Tayland’dan Angora’dan dahi erişim yapılmış.” 


Boğaziçi: Üniversiteli olmayan giremez


Boğaziçi Üniversitesi Kütüphanesi Otomasyon Yöneticisi İsmet Mazlumoğlu kütüphanelerinden Boğaziçi Üniversitesi mensupları haricinde sadece akademisyen ve üniversite mezunlarının yararlanabildiğini söylüyor. Mazlumoğlu bu konuda şikayet alsalar da asıl sorunun yeterli sayıda halk ve araştırma kütüphanesinin olmamasından kaynaklandığını ifade ediyor. 

“Kütüphanemizden diğer üniversitelerin mezunları ya da hocaları üyelik karşılığında yararlanabiliyor. Kütüphane içinde her türlü kaynağı kullanabiliyorsunuz. Üniversite hocaları ödünç kaynak da alabiliyor. 

“Elektronik kaynaklara kütüphane içinde ulaşabiliyorsunuz. Telif hakları sebebiyle doğrudan üniversite mensubu olmayanlara kütüphane dışından erişim izni verilmiyor. Ortak paylaşımda da elektronik kaynaklar kullanılamıyor. 

“Türkiye’de fazla kütüphane yok. Modern gelişmiş kütüphane eksiği olduğu için kaynak nerde varsa oraya yığılıyor. Bu yüzden düzgün işleyen bir kütüphane olarak Boğaziçi Üniversitesi’ne yükleniyorlar. Televizyonda ‘Araştırma yapacağım neden üniversite kütüphanesine giremiyorum’ diye soruyorlar. Asıl soru: Arştırma yapamacağım, neden araştırma kütüphaneleri yok?"

Boğaziçi üniversitesinde açık erişim uygulaması ise olgunlaşma aşamasında. Tezler internette herkese açık bir şekilde sunuluyor ancak üniversitedeki akademisyenlerinin çalışmalarını yayınlamak için çalışmalar sürüyor. 


Dicle: Tüm araştırmacılara açığız


Dicle Üniversitesi de açık erişime henüz geçmemiş ama yakından izleyen kütüphanelerden üniversite merkez kütüphanesinin şube müdürü Songül Atlı her araştırmacıya açık olduklarını, açık erişim çalışmalarını yakından takip ettiklerini söylüyor. 

“Kütüphanemize geldiğiniz takdirde telif hakları sebebiyle kısıtlamalı olan bir koleksiyonumuz ve elektronik kaynaklarımız dışında tüm kaynaklarımıza ulaşabilirsiniz.

"Ben araştırma amacıyla elde bulunan herhangi bir kaynağın paylaşılabilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu noktada titri ne olursa olsun tüm araştırmacılara açığız.” 


Kadir Has: Yıllardır suç işliyoruz

Kadir Has Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı Ertuğrul Çimen herhangi bir kullanıcının üniversite bilgi merkezine geldiği takdirde her türlü kaynağı kullanabileceğini ama ödünç alamayacağını söylüyor. 

“Kadir Has'ta yararlanmak için organik bağınız şart değil. Bilgi merkezinin hedefinde öğrencileri ve akademisyenleri var ama toplumun her kesimine hizmet vermeyi amaçlıyor. Dileyen herkes merkeze gelip kaynaklara erişebilir. 

“Ancak lisans anlaşmaları ve telif hakları kanunu sebebiyle üniversite mensupları ile diğer kullanıcılar arasında kullanım hakları arasında fark var. Dışarıdan gelen kullanıcılar kaynaklarımızı dışarı çıkaramazlar ancak burada istedikleri şekilde yararlanabilirler.” 

Çimen 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda kütüphaneler için bir tanımlama olmadığını ifade ediyor. 

“Mevcut telif hakları yasasına göre Türkiye’de kitapların kütüphanelerden ödünç verilmesi de yasal değil, bu da bir suç. Biz üniversite ve halk kütüphaneleri olarak aslında yıllardır suç işliyoruz. Çünkü Türkiye mevzuatı açısından kaynakların kopyalanması, çoğaltılması dağıtılması ya da paylaşılması yasak. Siz bunu bir kullanıcıya ya da birden fazla kullanıcıya verdiğiniz zaman Türkiye de yasaları ihlal etmiş oluyorsunuz.” 

Kadir Has Üniversitesi de Açık Erişim destekçilerinden. Çimen üniversitenin kaynakları kullanılarak yapılan tüm çalışmaların kamuoyuyla paylaşılması yönünde bir ilkeleri olduğunu söylüyor. Bu bağlamda üniversitede yapılan tezlere internet üzerinden erişmek mümkün.


ODTÜ: Kaynaklar herkesin erişimine açık olmalı



ODTÜ Açık Erişimi 2003’ten beri kullanan üniversitelerden sekiz bin tezini kullanıcılarla paylaşan kütüphanenin daire başkan yardımcısı Emre Hasan Akbayrak daha fazla kişinin daha fazla kaynağa erişebilmesi için bazı veri tabanlarının ülke genelinde herkesin kullanımına açık olması gerektiğini söylüyor. 

“Dışarıdan gelen kullanıcılar lisans anlaşmaları gereği kısıtlamaları olan kaynaklara erişemiyorlar ama onun dışındakilere erişebilirler. Lisans anlaşmaları gereği üniversitemizin mezunları dahi kaynaklarımızı kütüphane dışına çıkaramıyorlar. 
Kamu üniversiteleri mevzuat gereği üye kaydedemiyor, aidatla üye yapamıyor. Üniversitenin öğrenci sayısına göre telif hesaplaması yapıldığı için dışarıdan kullanıcılar da katıldığında telif ücretleri çok artıyor. 

“Biz tüm kaynakların herkesin erişimine açık olmasını istiyoruz ama telif haklarının da çok belli kuralları var. Oysa bazı kaynaklar tüm ülkeye açılabilir, bazı veritabanları tüm toplumun erişimine açılabilir.” 

Akbayrak bu bağlamda açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 2014 yılında akademisyenlerin çalışmalarını da yayınlamaya başlayacaklarını söyledi. (Bianet / Elif Akgül)
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
23°
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 19 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:25
Öğle 13:10
İkindi 17:10
Akşam 20:46
Yatsı 22:38
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30