Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, 'açık erişim'e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini anlattı.

ÜNİVERSİTE 01.04.2013, 15:16 01.04.2013, 17:23
Üniversite kütüphanelerine erişim mümkün mü?

Bağımsız araştırmacılar, gazeteciler, herhangi bir üniversitede bulunmayıp herhangi bir kaynağa erişmek isteyen kullanıcılar için üniversite kütüphaneleri bir maden oldukları kadar bir türlü çözülemeyen bulmaca gibiler. Kimi kütüphaneler sizi kolları açık karşılarken bazıları randevu almanızı, kimisi üye olmanızı istiyor kimisiyse sizi içeri dahi sokmayabiliyorlar. 

Tüm bunların yanındaysa bütün dünyada yayılan ve Türkiye’de de pek çok kütüphanenin desteklediği "açık erişim uygulaması" her türlü araştırmacıya çeşitli tez, rapor ve çalışmalara ücretsiz erişim imkanı sağlıyor. 

Boğaziçi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), İstanbul Bilgi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi Kütüphaneleri çalışanları ile görüştük. Kütüphanelerinden nasıl yararlanılabileceğini, "açık erişim"e yaklaşımlarını ve var olan sistemin artılarını ve eksilerini konuştuk. 

Bilgi: Herkes bilgilensin



İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphanesi Müdürü Sami Çukadar ellerindeki tüm kaynakların erişime açık olduğunu ifade etti. 

“Üniversitemiz kurulduğu ilk günden bu yana kullandığımız slogan ‘herkes bilgilensin’. Bu yüzden üniversitemizde bulunan tüm kaynaklar dışarıdan gelen kullanıcılara açık. Bilgi herkes tarafından kullanılsın, çoğalsın ve bilimsel çalışmalar artsın istiyoruz. 

“Kütüphanemizde açık raf sistemini kullanıyoruz. Kütüphanemize gelen kişiler sistem hakkında bilgilendirildikten sonra istedikleri kitapları raflardan kendileri alıyorlar, istedikleri takdirde akademik araştırma olduğu için fotokopi çektirebiliyorlar, film izleyebiliyor, müzik koleksiyonumuzdan faydalanabiliyorlar. 

“Bunun dışında kampus içinde erişim için de üniversitenin her yerindeki IP’ler (Internet Protocol) tanımlanmış durumda. Bu sayede herhangi bir şifreye gerek duyulmadan, ister kütüphaneden ister dışarıda çimenlerde otururken erişim sağlayabiliyorlar. Bu kapsamda üniversitenin her tarafı kütüphane gibi düşünebilirsiniz, dolayısıyla kampus içerisinde girdiğinizde elektronik kütüphaneye giriyorsunuz diyebiliriz. 

Çukadar, telif hakları sebebiyle üniversitelerinde öğrenci, akademisyen, çalışan ya da mezun olan kişilerin “yetkili kullanıcı” olmaları sebebiyle en fazla hakka sahip olduğunu söyledi. Bu kullanıcılar istedikleri takdirde diğer üniversite kütüphanelerinde bulunan kaynaklara da Kütüphaneler Arası Ödünç (ILL) sistemi sayesinde ulaşabiliyorlar. 

“Biz de güncel bir koleksiyona sahip olduğumuz için bizden talep oluyor. Örneğin 2012’de 107 üniversiteye kaynak gönderdik.” 

Telif hakları konusunda özellikle elektronik kaynakların paylaşımında kısıtlamalar yaşadıklarını belirten Çukadar, üniversite olarak açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 

“Üniversitemizde açık erişim sistemini üç yıl önce koyduk. 215 akademik yayın mevcut. İstatistikleri görünce çok şaşırdım. Ağırlıklı İngilizce yayınlara sahip olduğumuz için sistemimize Tayland’dan Angora’dan dahi erişim yapılmış.” 


Boğaziçi: Üniversiteli olmayan giremez


Boğaziçi Üniversitesi Kütüphanesi Otomasyon Yöneticisi İsmet Mazlumoğlu kütüphanelerinden Boğaziçi Üniversitesi mensupları haricinde sadece akademisyen ve üniversite mezunlarının yararlanabildiğini söylüyor. Mazlumoğlu bu konuda şikayet alsalar da asıl sorunun yeterli sayıda halk ve araştırma kütüphanesinin olmamasından kaynaklandığını ifade ediyor. 

“Kütüphanemizden diğer üniversitelerin mezunları ya da hocaları üyelik karşılığında yararlanabiliyor. Kütüphane içinde her türlü kaynağı kullanabiliyorsunuz. Üniversite hocaları ödünç kaynak da alabiliyor. 

“Elektronik kaynaklara kütüphane içinde ulaşabiliyorsunuz. Telif hakları sebebiyle doğrudan üniversite mensubu olmayanlara kütüphane dışından erişim izni verilmiyor. Ortak paylaşımda da elektronik kaynaklar kullanılamıyor. 

“Türkiye’de fazla kütüphane yok. Modern gelişmiş kütüphane eksiği olduğu için kaynak nerde varsa oraya yığılıyor. Bu yüzden düzgün işleyen bir kütüphane olarak Boğaziçi Üniversitesi’ne yükleniyorlar. Televizyonda ‘Araştırma yapacağım neden üniversite kütüphanesine giremiyorum’ diye soruyorlar. Asıl soru: Arştırma yapamacağım, neden araştırma kütüphaneleri yok?"

Boğaziçi üniversitesinde açık erişim uygulaması ise olgunlaşma aşamasında. Tezler internette herkese açık bir şekilde sunuluyor ancak üniversitedeki akademisyenlerinin çalışmalarını yayınlamak için çalışmalar sürüyor. 


Dicle: Tüm araştırmacılara açığız


Dicle Üniversitesi de açık erişime henüz geçmemiş ama yakından izleyen kütüphanelerden üniversite merkez kütüphanesinin şube müdürü Songül Atlı her araştırmacıya açık olduklarını, açık erişim çalışmalarını yakından takip ettiklerini söylüyor. 

“Kütüphanemize geldiğiniz takdirde telif hakları sebebiyle kısıtlamalı olan bir koleksiyonumuz ve elektronik kaynaklarımız dışında tüm kaynaklarımıza ulaşabilirsiniz.

"Ben araştırma amacıyla elde bulunan herhangi bir kaynağın paylaşılabilmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu noktada titri ne olursa olsun tüm araştırmacılara açığız.” 


Kadir Has: Yıllardır suç işliyoruz

Kadir Has Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı Ertuğrul Çimen herhangi bir kullanıcının üniversite bilgi merkezine geldiği takdirde her türlü kaynağı kullanabileceğini ama ödünç alamayacağını söylüyor. 

“Kadir Has'ta yararlanmak için organik bağınız şart değil. Bilgi merkezinin hedefinde öğrencileri ve akademisyenleri var ama toplumun her kesimine hizmet vermeyi amaçlıyor. Dileyen herkes merkeze gelip kaynaklara erişebilir. 

“Ancak lisans anlaşmaları ve telif hakları kanunu sebebiyle üniversite mensupları ile diğer kullanıcılar arasında kullanım hakları arasında fark var. Dışarıdan gelen kullanıcılar kaynaklarımızı dışarı çıkaramazlar ancak burada istedikleri şekilde yararlanabilirler.” 

Çimen 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda kütüphaneler için bir tanımlama olmadığını ifade ediyor. 

“Mevcut telif hakları yasasına göre Türkiye’de kitapların kütüphanelerden ödünç verilmesi de yasal değil, bu da bir suç. Biz üniversite ve halk kütüphaneleri olarak aslında yıllardır suç işliyoruz. Çünkü Türkiye mevzuatı açısından kaynakların kopyalanması, çoğaltılması dağıtılması ya da paylaşılması yasak. Siz bunu bir kullanıcıya ya da birden fazla kullanıcıya verdiğiniz zaman Türkiye de yasaları ihlal etmiş oluyorsunuz.” 

Kadir Has Üniversitesi de Açık Erişim destekçilerinden. Çimen üniversitenin kaynakları kullanılarak yapılan tüm çalışmaların kamuoyuyla paylaşılması yönünde bir ilkeleri olduğunu söylüyor. Bu bağlamda üniversitede yapılan tezlere internet üzerinden erişmek mümkün.


ODTÜ: Kaynaklar herkesin erişimine açık olmalı



ODTÜ Açık Erişimi 2003’ten beri kullanan üniversitelerden sekiz bin tezini kullanıcılarla paylaşan kütüphanenin daire başkan yardımcısı Emre Hasan Akbayrak daha fazla kişinin daha fazla kaynağa erişebilmesi için bazı veri tabanlarının ülke genelinde herkesin kullanımına açık olması gerektiğini söylüyor. 

“Dışarıdan gelen kullanıcılar lisans anlaşmaları gereği kısıtlamaları olan kaynaklara erişemiyorlar ama onun dışındakilere erişebilirler. Lisans anlaşmaları gereği üniversitemizin mezunları dahi kaynaklarımızı kütüphane dışına çıkaramıyorlar. 
Kamu üniversiteleri mevzuat gereği üye kaydedemiyor, aidatla üye yapamıyor. Üniversitenin öğrenci sayısına göre telif hesaplaması yapıldığı için dışarıdan kullanıcılar da katıldığında telif ücretleri çok artıyor. 

“Biz tüm kaynakların herkesin erişimine açık olmasını istiyoruz ama telif haklarının da çok belli kuralları var. Oysa bazı kaynaklar tüm ülkeye açılabilir, bazı veritabanları tüm toplumun erişimine açılabilir.” 

Akbayrak bu bağlamda açık erişimi desteklediklerini söylüyor. 2014 yılında akademisyenlerin çalışmalarını da yayınlamaya başlayacaklarını söyledi. (Bianet / Elif Akgül)
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
hafif yağmur
Namaz Vakti 07 Mart 2021
İmsak 05:59
Güneş 07:24
Öğle 13:20
İkindi 16:32
Akşam 19:07
Yatsı 20:26
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 27 60
2. Galatasaray 27 57
3. Fenerbahçe 27 55
4. Trabzonspor 27 51
5. Hatayspor 27 46
6. Alanyaspor 27 43
7. Gaziantep FK 28 43
8. Karagümrük 27 41
9. Göztepe 27 36
10. Antalyaspor 27 35
11. Sivasspor 26 33
12. Konyaspor 26 32
13. Malatyaspor 28 31
14. Kasımpaşa 27 29
15. Kayserispor 26 28
16. Rizespor 27 28
17. Başakşehir 27 26
18. Erzurumspor 27 26
19. Denizlispor 27 24
20. Ankaragücü 26 23
21. Gençlerbirliği 26 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 25 50
3. İstanbulspor 25 47
4. Adana Demirspor 25 45
5. Altınordu 25 45
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 25 40
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 25 32
11. Ümraniye 24 31
12. Menemenspor 25 27
13. Adanaspor 24 26
14. Boluspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 25 16
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 27 65
2. Leicester City 28 53
3. M. United 27 51
4. Chelsea 27 47
5. Everton 26 46
6. West Ham 26 45
7. Liverpool 27 43
8. Tottenham 26 42
9. Aston Villa 26 40
10. Arsenal 27 38
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 28 35
13. Crystal Palace 27 34
14. Southampton 27 33
15. Burnley 28 30
16. Brighton 27 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 27 23
19. West Bromwich 27 17
20. Sheffield United 28 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 26 56
3. Real Madrid 25 53
4. Sevilla 25 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 26 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Valencia 26 30
12. Celta de Vigo 25 30
13. Osasuna 26 28
14. Cádiz 26 28
15. Getafe 26 27
16. Real Valladolid 26 25
17. Elche 25 24
18. Eibar 26 22
19. Deportivo Alaves 25 22
20. Huesca 25 20